การจัดการเศษเหล็กในโรงงานอย่างถูกวิธี ลดต้นทุน เพิ่มมูลค่า และตอบโจทย์ ESG

Key Takeaways 

การจัดการเศษเหล็กในโรงงานไม่ใช่เพียงการกำจัดของเสีย แต่เป็นการเพิ่มมูลค่าให้ทรัพยากรผ่านการคัดแยก แปรรูป และบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ แนวทางดังกล่าวช่วยลดต้นทุน เพิ่มรายได้จากการรีไซเคิล สนับสนุนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และช่วยให้โรงงานมีข้อมูลที่พร้อมสำหรับการจัดทำรายงาน ESG ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและสร้างการเติบโตอย่างยั่งยืน 
 

Table of Contents 

• เศษเหล็กในโรงงาน...ของเสีย หรือทรัพยากรที่สร้างรายได้? 
• ทำไมการจัดการเศษเหล็กจึงสำคัญต่อโรงงาน? 
• เศษเหล็กในโรงงานมีกี่ประเภท? 
• วิธีจัดการเศษเหล็กในโรงงานอย่างเป็นระบบ 
• นำข้อมูลเศษเหล็กไปใช้ในการรายงาน ESG ได้อย่างไร? 
• ข้อกฎหมายที่โรงงานควรรู้ 
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจัดการเศษเหล็กในโรงงาน (FAQs) 

เศษเหล็กในโรงงาน...ของเสีย หรือทรัพยากรที่สร้างรายได้? 

ในอดีตที่ผ่านมาหลายโรงงานมักมองว่า เศษเหล็ก (Scrap Steel) เป็นของเสียที่ต้องรีบนำออกจากพื้นที่ผลิต แต่ในความเป็นจริง ณ ปัจจุบันนี้ เศษเหล็กคือวัตถุดิบที่มีมูลค่า หากบริหารจัดการอย่างถูกต้อง โรงงานสามารถลดต้นทุน เพิ่มรายได้จากการขายเศษ และช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้ในเวลาเดียวกัน 

ปัจจุบันองค์กรทั่วโลกให้ความสำคัญกับแนวคิด Circular Economy หรือเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยส่งเสริมการนำทรัพยากรกลับมาใช้ใหม่ให้มากที่สุด ซึ่งเศษเหล็กถือเป็นหนึ่งในวัสดุที่สามารถรีไซเคิลได้เกือบ 100% และมีบทบาทสำคัญในการลดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก อ้างอิงจาก World Steel Association 

ดังนั้น การจัดการเศษเหล็กจึงไม่ใช่เพียงการจัดการของเสีย แต่เป็นการสร้างมูลค่าให้กับธุรกิจ และยังช่วยสนับสนุนเป้าหมายด้าน ESG ขององค์กรอีกด้วย 
 

ทำไมการจัดการเศษเหล็กจึงสำคัญต่อโรงงาน? 

เศษเหล็กที่เกิดขึ้นทุกวันในสายการผลิตสามารถสร้างผลตอบแทนได้ หากมีการคัดแยกและจัดการอย่างเป็นระบบ 

การนำเศษเหล็กกลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลช่วยลดการใช้วัตถุดิบใหม่ ลดการใช้พลังงาน และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้อย่างมีนัยสำคัญ 

จากข้อมูลของสมาคมเหล็กโลก (World Steel Association) 

• การใช้เศษเหล็ก 1 ตัน ช่วยลดการปล่อย CO₂ ได้ประมาณ 1.5 ตัน  

• ลดการใช้แร่เหล็กประมาณ 1.4 ตัน  

• ลดการใช้ถ่านหินประมาณ 740 กิโลกรัม  

• ลดการใช้หินปูนประมาณ 120 กิโลกรัม  

ปัจจุบันทั่วโลกมีการนำเศษเหล็กกลับมารีไซเคิลมากกว่า 630 ล้านตันต่อปี และมีอัตราการรีไซเคิลเฉลี่ยประมาณ 85% แสดงให้เห็นว่าเศษเหล็กเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจอย่างมาก 

ในขณะที่อุตสาหกรรมเหล็กปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 2.6 กิกะตันต่อปี การเพิ่มสัดส่วนการใช้เศษเหล็กจึงเป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญในการลดคาร์บอนของภาคอุตสาหกรรม 

การใช้เศษเหล็กช่วยลดต้นทุนพลังงานได้อย่างไร 

การผลิตเหล็กจากเศษเหล็กด้วยเตาไฟฟ้า (Electric Arc Furnace : EAF) ใช้พลังงานน้อยกว่าการผลิตจากแร่เหล็กในหลายกรณี ทำให้ทั้งต้นทุนและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลดลงตามไปด้วย 

นั่นจึงเป็นเหตุผลที่หลายประเทศผลักดันการใช้เศษเหล็กมากขึ้น เพื่อมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero และการผลิตที่ยั่งยืน 

เศษเหล็กในโรงงานมีกี่ประเภท? 

การแยกประเภทเศษเหล็กตั้งแต่ต้นทาง เป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยเพิ่มมูลค่าให้เศษเหล็ก 

1. เศษเหล็กจากกระบวนการผลิต (Industrial Scrap) 

เช่น 

• เศษจากการปั๊มโลหะ  

• เศษจากการตัด  

• เศษจากการกลึง  

เศษประเภทนี้มักสะอาด ไม่มีสิ่งปนเปื้อน และมีราคาสูง จึงควรแยกเก็บไว้เฉพาะ 

2. เศษเหล็กจากเครื่องจักรหรือผลิตภัณฑ์หมดอายุ (Obsolete Scrap) 

เช่น 

• เครื่องจักรเก่า  

• รถยนต์หมดอายุ  

• โครงสร้างเหล็ก  

เศษประเภทนี้จำเป็นต้องผ่านการรื้อแยกและทำความสะอาดก่อนนำกลับมารีไซเคิล 

3. เศษเหล็กที่มีโลหะปนเปื้อน 

หากมีทองแดง ดีบุก หรือโลหะอื่นปะปน จะทำให้คุณภาพลดลง ราคาขายต่ำลง หรืออาจถูกปฏิเสธจากโรงหลอมเหล็ก 

ดังนั้น การป้องกันการปนเปื้อนตั้งแต่ต้นทางจึงช่วยเพิ่มมูลค่าเศษได้มากที่สุด 
 

วิธีจัดการเศษเหล็กในโรงงานอย่างเป็นระบบ 

1. สำรวจข้อมูล (Inspection) 

เริ่มจากการเก็บข้อมูลพื้นฐาน เช่น 

• มีเศษเหล็กกี่ตันต่อปี  

• เกิดจากจุดใดของโรงงาน  

• มีอัตราการปนเปื้อนเท่าใด  

ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยกำหนด KPI และใช้เป็นฐานในการคำนวณผลตอบแทน (ROI) 

2. คัดแยกตั้งแต่ต้นทาง (Source Segregation) 

การคัดแยกเศษตั้งแต่จุดที่เกิดขึ้น เป็นวิธีที่ช่วยเพิ่มมูลค่าได้ดีที่สุด 

แนวทางที่ควรทำ เช่น 

• ใช้ถังแยกประเภท  

• ติดป้ายชัดเจน  

• จัดทำ SOP ให้พนักงานปฏิบัติตาม  

• อบรมพนักงานอย่างสม่ำเสมอ  

เมื่อเศษมีความสะอาดและปนเปื้อนน้อย ราคาขายก็จะสูงขึ้น 

3. เพิ่มมูลค่าด้วยการแปรรูปภายในโรงงาน 

โรงงานหลายแห่งเลือกติดตั้งอุปกรณ์แปรรูปเศษเหล็กก่อนส่งขาย เช่น 

• เครื่องอัดเศษเหล็ก (Baler)  

• เครื่องตัดเหล็ก (Shear)  

• เครื่องบดเศษโลหะ (Shredder)  

รวมถึงการตรวจสอบองค์ประกอบโลหะด้วยเครื่อง XRF หรือ OES เพื่อรับรองคุณภาพก่อนส่งมอบ 

นอกจากช่วยลดต้นทุนขนส่งแล้ว ยังเพิ่มความน่าเชื่อถือและราคาขายได้อีกด้วย 

4. บริหารการจัดเก็บและขนส่ง 

การใช้ระบบ Barcode หรือ RFID ร่วมกับเครื่องชั่งน้ำหนัก (Weighbridge) จะช่วยให้สามารถติดตามปริมาณเศษเหล็กได้อย่างโปร่งใส และนำข้อมูลไปใช้ในการจัดทำรายงาน ESG ได้ง่ายขึ้น 

นำข้อมูลเศษเหล็กไปใช้ในการรายงาน ESG ได้อย่างไร 

ข้อมูลที่ควรบันทึก ได้แก่ 

• ปริมาณเศษเหล็กที่รีไซเคิล  

• ปริมาณของเสียที่ลดลง  

• รายได้จากการขายเศษ  

• ปริมาณ CO₂ ที่ลดได้  

• อัตราการรีไซเคิลของโรงงาน  

ข้อมูลเหล่านี้สามารถใช้ประกอบการจัดทำรายงานตามมาตรฐาน GRI และสนับสนุนโครงการลดก๊าซเรือนกระจก เช่น T-VER ขององค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (TGO) 

การมีข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ยังช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้กับลูกค้า นักลงทุน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอีกด้วย 

ข้อกฎหมายที่โรงงานควรรู้ 

โรงงานควรดำเนินการให้สอดคล้องกับข้อกำหนดของกรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) เกี่ยวกับการจัดเก็บ การขนส่ง และการกำจัดกากอุตสาหกรรม รวมถึงการจัดเก็บเอกสารและบันทึกการเคลื่อนย้ายเศษโลหะ เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้และลดความเสี่ยงด้านกฎหมาย 

บริหารจัดการเศษเหล็กอย่างครบวงจร เพื่อธุรกิจที่เติบโตอย่างยั่งยืน 

การจัดการเศษเหล็กที่มีประสิทธิภาพไม่ได้จบเพียงแค่การรวบรวมและจำหน่าย แต่ต้องอาศัยการวางแผนและบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การคัดแยกเศษที่ต้นทาง การเพิ่มมูลค่าด้วยกระบวนการรีไซเคิล การบริหารการขนส่ง ไปจนถึงการจัดเก็บข้อมูลเพื่อสนับสนุนการดำเนินงานด้าน ESG และ Circular Economy 

โตโยต้า ทูโช ให้บริการจัดการขยะโลหะอุตสาหกรรมแบบครบวงจร หากองค์กรของคุณกำลังมองหาแนวทางยกระดับการจัดการเศษเหล็กให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ติดต่อเราหรือ สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ 02-825-5555  

ทำความรู้จักกับ โตโยต้า ทูโช ให้มากขึ้น ผ่านวิดีโอแนะนำองค์กร พร้อมสำรวจกลุ่มธุรกิจอื่น ๆ ที่ตอบโจทย์ภาคอุตสาหกรรมได้ครบในที่เดียว  
 

อ้างอิง 

1. World Steel Association — Raw materials / World Steel in Figures. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569 จาก https://worldsteel.org/steel-topics/raw-materials/ 

2. International Energy Agency (IEA) — Iron & Steel Technology Roadmap. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569 จาก https://www.iea.org/reports/iron-and-steel-technology-roadmap 

3. National Statistical Office (NSO) — Environment Indicators 2567 (Amount of Industrial Waste in Thailand, 2023 = 19.82 million tons). สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569 จาก https://www.nso.go.th/public/e-book/Indicators-Environment/Environment-Indicators-2567/234-235/ 

4. Thailand Greenhouse Gas Management Organization (TGO) — TVER guidance / Project administrative structure. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569จาก https://ghgreduction.tgo.or.th/th/about-premium-t-ver/project-administrative-structure.html?utm_source=openai 

5. Department of Industrial Works (DIW) — Facility & industrial waste management guidance. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569 จาก https://www.diw.go.th/webdiw/static-fac/?utm_source=openai 

6. BangkokBiz — บทความ/ข้อมูล ELV และสถิติยานพาหนะในไทย (contextual reference). สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569 จาก https://www.bangkokbiznews.com/business/1000612 

7. Project Drawdown — Increase Recycling (context for economic/climate benefits). สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569 จาก https://drawdown.org/explorer/increase-recycling 

 

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจัดการเศษเหล็กในโรงงาน (FAQs) 

Q: เศษเหล็ก 1 ตันช่วยลดการปล่อย CO₂ ได้เท่าไร? 

A: การนำเศษเหล็ก 1 ตัน กลับมารีไซเคิลสามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ได้ประมาณ 1.5 ตัน เมื่อเทียบกับการผลิตเหล็กจากวัตถุดิบใหม่ อีกทั้งยังช่วยลดการใช้แร่เหล็ก ถ่านหิน และหินปูน จึงเป็นแนวทางสำคัญในการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสนับสนุนเป้าหมายด้าน ESG 

Q: โรงงานควรเริ่มจัดการเศษเหล็กจากจุดไหน? 

A: โรงงานควรเริ่มจากการทำ Inspection เพื่อสำรวจปริมาณ ประเภท และแหล่งกำเนิดของเศษเหล็ก จากนั้นจึงวางแผนคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง กำหนดวิธีจัดเก็บ และติดตามผลด้วยตัวชี้วัด (KPI) เพื่อเพิ่มมูลค่าเศษเหล็กและลดการปนเปื้อน 

Q: ข้อมูลการรีไซเคิลสามารถนำไปใช้ในรายงาน ESG ได้หรือไม่? 

A: ใช้รายงานได้ โดยควรบันทึกข้อมูล เช่น ปริมาณเศษเหล็กที่รีไซเคิล ปริมาณการลดการปล่อย CO₂ และผลประหยัดที่เกิดขึ้น ข้อมูลเหล่านี้สามารถนำไปใช้ประกอบการจัดทำรายงาน ESG และสนับสนุนการดำเนินโครงการลดก๊าซเรือนกระจก เช่น T-VER ได้ 

Q: โตโยต้า ทูโช มีบริการด้านการจัดการเศษเหล็กหรือไม่? 

A: โตโยต้า ทูโช ให้บริการ Resource Recycling ครอบคลุมการบริหารจัดการเศษโลหะ การคัดแยก การรีไซเคิล และการเพิ่มมูลค่าวัสดุ เพื่อช่วยให้โรงงานลดต้นทุน ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และสนับสนุนการดำเนินธุรกิจตามแนวทาง Circular Economy และ ESG ได้อย่างมีประสิทธิภาพ